Yenişehir, İşçiler Cd. No:126, 35170 Konak/İzmir
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında yerleşmesiyle gelişen kronik bir jinekolojik hastalıktır. En sık yumurtalıklar, fallop tüplerinin çevresi, pelvis iç yüzeyi ve rahim çevresindeki dokularda görülür.
Bu odaklar hormonal değişimlere yanıt verebilir ve zaman içerisinde iltihabi reaksiyon, yapışıklık, ağrı veya yumurtalıklarda endometrioma olarak adlandırılan çikolata kistlerinin gelişmesine neden olabilir.
Endometriozis bazı kadınlarda belirgin şikâyetlere yol açarken bazı hastalarda hiçbir belirti vermeden, infertilite araştırması veya başka bir nedenle yapılan ultrason ya da cerrahi sırasında fark edilebilir.
Rahmin iç yüzeyini döşeyen dokuya endometrium adı verilir.
Endometrioziste endometriuma benzeyen hücreler rahim dışında bulunur.
Bu dokular en sık;
gibi bölgelerde yerleşebilir.
Daha nadir olarak pelvis dışındaki dokularda da endometriozis odakları görülebilir.
Endometriozisin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
Hastalığın gelişiminde;
gibi birden fazla mekanizmanın birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Tek bir nedenle açıklanabilen bir hastalık değildir.
Endometriozis üreme çağındaki kadınlarda görülebilir.
Özellikle;
kadınlarda endometriozis açısından değerlendirme gerekebilir.
Ancak hastalık her yaşta ve farklı şiddetlerde ortaya çıkabilir.
Endometriozis çok farklı belirtilerle kendini gösterebilir.
Sık görülen şikâyetler arasında;
yer alabilir.
Belirtilerin şiddeti hastalığın yaygınlığıyla her zaman paralel değildir.
Şiddetli adet ağrısı endometriozisin en sık görülen belirtilerinden biridir.
Özellikle;
endometriozis açısından değerlendirmeyi gerektirebilir.
Her adet ağrısı endometriozis anlamına gelmez ancak ciddi adet ağrılarının “normal” kabul edilerek uzun süre göz ardı edilmemesi önemlidir.
Hayır.
Başlangıçta ağrı daha çok adet dönemleriyle ilişkili olabilir.
Ancak hastalık ilerledikçe bazı kadınlarda;
devam eden pelvik ağrı gelişebilir.
Kronik ağrı zaman içerisinde yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.
Evet.
Özellikle derin penetrasyon sırasında hissedilen pelvik ağrı endometriozisle ilişkili olabilir.
Rahmin arkasında, vajina ile bağırsak arasındaki bölgede veya rahmi destekleyen bağlarda bulunan endometriozis odakları ilişki sırasında ağrıya neden olabilir.
Ancak cinsel ilişkide ağrının enfeksiyon, vajinal kuruluk, pelvik taban sorunları veya başka jinekolojik nedenleri de bulunabilir.
Evet.
Endometriozis bağırsak yüzeyinde veya daha derin tabakalarda gelişebilir.
Özellikle adet döneminde;
gibi yakınmalar görülebilir.
Bazı hastalarda bağırsak endometriozisi irritabl bağırsak sendromu gibi gastrointestinal hastalıklarla karışabilir.
Daha nadir olmakla birlikte endometriozis mesane veya idrar yollarını etkileyebilir.
Belirtiler arasında;
bulunabilir.
Bu tür belirtilerde üriner sistemin de değerlendirilmesi gerekebilir.
Endometriozisin yumurtalıklarda oluşturduğu kistlere endometrioma, halk arasında ise çikolata kisti adı verilir.
Bu kistlerin içerisinde zaman içerisinde biriken eski kan koyu kahverengi bir görünüm oluşturabilir.
Çikolata kistleri;
ile ilişkili olabilir.
Her endometrioma mutlaka ameliyat edilmek zorunda değildir.
Evet, bazı kadınlarda etkileyebilir.
Endometriozis;
Bu nedenle endometriozis infertilite nedenlerinden biri olabilir.
Ancak endometriozis tanısı alan her kadın infertil değildir. Birçok kadın doğal yollarla gebelik elde edebilir.
Tanı süreci hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı şekilde değerlendirilmesiyle başlar.
Değerlendirmede;
sorgulanabilir.
Ardından jinekolojik muayene ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.
Transvajinal ultrasonografi özellikle yumurtalıklardaki endometriomaların değerlendirilmesinde oldukça yararlıdır.
Deneyimli ellerde derin infiltratif endometriozisin bazı bulguları da ultrasonografi ile saptanabilir.
Ancak yüzeysel ve küçük endometriozis odakları ultrasonda görülmeyebilir.
Bu nedenle normal ultrason sonucu endometriozisi tamamen dışlamaz.
Evet.
Özellikle;
durumlarında pelvik MR kullanılabilir.
MR hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesinde yardımcı olabilir ancak her hastada rutin olarak gerekli değildir.
Endometriozis tanısını kesin olarak koyan tek bir kan testi bulunmamaktadır.
CA-125 gibi bazı belirteçler bazı hastalarda yüksek olabilir ancak endometriozise özgü değildir.
Bu nedenle tek başına kan testi ile endometriozis tanısı konulmaz veya dışlanmaz.
Geçmişte laparoskopi kesin tanının temel yöntemi olarak kabul edilirdi.
Günümüzde ise belirtiler, muayene ve görüntüleme bulguları uyumluysa bazı hastalarda cerrahi yapılmadan klinik tanı konularak tedavi başlanabilir.
Laparoskopi;
durumlarda değerlendirilebilir.
Endometriozis cerrahi bulgulara göre farklı evrelerde sınıflandırılabilir.
Genellikle;
şeklinde sınıflandırılır.
Ancak evre ile ağrı şiddeti arasında doğrudan bir ilişki bulunmayabilir.
Minimal endometriozisi olan bir kadın çok şiddetli ağrı yaşayabilirken ileri endometriozisi olan başka bir hastada çok az şikâyet bulunabilir.
Derin infiltratif endometriozis, endometriozis odaklarının bulunduğu dokuların daha derin tabakalarına ilerlemesi durumudur.
Özellikle;
etkilenebilir.
Bu hastalarda şiddetli ağrı ve organ fonksiyonlarını etkileyen belirtiler görülebilir.
Tedavi planı deneyimli ve gerektiğinde multidisipliner bir ekip tarafından yapılabilir.
Tedavi her hastada aynı değildir.
Planlama yapılırken;
dikkate alınır.
Tedavi seçenekleri temel olarak medikal ve cerrahi yöntemlerden oluşur.
Evet.
Özellikle ağrı kontrolünde hormonal tedaviler kullanılabilir.
Tedavi seçenekleri arasında;
bulunabilir.
Hormon tedavileri endometriozis odaklarının hormonal aktivitesini baskılayarak ağrının azalmasına yardımcı olabilir.
Genellikle hayır.
Hormonal tedaviler hastalığın aktivitesini baskılayabilir ve belirtileri kontrol altında tutabilir.
Ancak tedavi bırakıldığında bazı hastalarda şikâyetler yeniden ortaya çıkabilir.
Bu nedenle endometriozis çoğu zaman uzun dönem yönetim gerektiren kronik bir hastalık olarak değerlendirilir.
Cerrahi tedavi her hastada gerekli değildir.
Ameliyat;
varlığında gündeme gelebilir.
Cerrahi kararında fayda ile yumurtalık rezervi gibi olası risklerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Cerrahi tedavi çoğunlukla laparoskopik yöntemle gerçekleştirilebilir.
Laparoskopi sırasında;
Derin endometriozis vakalarında bağırsak, mesane veya üreter gibi organların etkilenmesine bağlı olarak daha kapsamlı cerrahi gerekebilir.
Her çikolata kisti ameliyat edilmez.
Karar verilirken;
birlikte değerlendirilir.
Endometrioma ameliyatı sağlıklı yumurtalık dokusunu ve yumurtalık rezervini etkileyebileceği için gereksiz cerrahiden kaçınılması önemlidir.
Evet.
Endometriozis kronik ve tekrarlama eğilimi olan bir hastalıktır.
Cerrahi ile görülebilen odaklar çıkarılsa bile ilerleyen yıllarda yeni odaklar gelişebilir veya belirtiler tekrar ortaya çıkabilir.
Özellikle gebelik planlamayan hastalarda ameliyat sonrası hormonal baskılayıcı tedaviler bazı durumlarda nüks riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Her endometriozis hastasının tüp bebek tedavisine ihtiyacı yoktur.
Gebelik planlayan hastalarda;
birlikte değerlendirilir.
Bazı çiftler doğal yollarla gebelik elde edebilirken bazı hastalarda aşılama veya tüp bebek tedavisi gerekebilir.
Bazı seçilmiş hastalarda cerrahi gebelik şansına katkı sağlayabilir.
Ancak her hastada ameliyatın tüp bebekten önce yapılması doğru değildir.
Özellikle yumurtalıkta endometrioma ameliyatları yumurtalık rezervini azaltabileceğinden, gebelik planlayan kadınlarda cerrahi kararı dikkatli verilmelidir.
Bazı hastalarda doğrudan yardımcı üreme tedavilerine geçmek daha uygun olabilir.
Endometriozis östrojene duyarlı bir hastalık olduğu için doğal menopoz sonrasında hormon seviyelerinin azalmasıyla belirtiler genellikle hafifleyebilir.
Ancak her hastada tamamen ortadan kalkması garanti değildir.
Özellikle menopoz sonrası devam eden yeni veya şiddetli pelvik ağrı gibi belirtilerin farklı hastalıklar açısından değerlendirilmesi gerekir.
Endometriozis iyi huylu bir hastalıktır ve endometriozisi olan kadınların büyük çoğunluğunda kanser gelişmez.
Bununla birlikte bazı yumurtalık kanseri türleriyle endometriozis arasında istatistiksel bir ilişki gösterilmiştir.
Mutlak risk düşüktür.
Özellikle menopoz sonrası büyüyen, ultrason görünümü değişen veya şüpheli özellikler gösteren yumurtalık kistlerinin ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.
Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir.
Bazı kadınlarda uzun yıllar sınırlı kalabilirken bazı hastalarda;
Tedavi gerekip gerekmediği yalnızca hastalığın varlığına değil, belirtilere ve hastanın yaşam planına göre belirlenir.
Evet.
Kronik ağrı;
üzerinde önemli etkiler oluşturabilir.
Uzun süreli ağrı yaşayan bazı kadınlarda psikolojik yük de oluşabilir.
Bu nedenle tedavinin amacı yalnızca ultrason veya cerrahi bulguları ortadan kaldırmak değil, hastanın yaşam kalitesini artırmaktır.
Endometriozisi tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir diyet bulunmamaktadır.
Ancak dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve genel sağlık durumunun iyileştirilmesi semptom yönetimini destekleyebilir.
Hastaların bilimsel kanıtı bulunmayan, çok kısıtlayıcı diyetlere veya “endometriozisi tamamen temizlediği” iddia edilen ürünlere dikkat etmesi gerekir.
Çoğu hasta uygun fiziksel aktivite yapabilir.
Düzenli egzersiz;
açısından fayda sağlayabilir.
Ancak şiddetli ağrı dönemlerinde egzersizin yoğunluğu kişiye göre ayarlanabilir.
Özellikle;
durumlarında jinekolojik değerlendirme yapılması uygun olur.
Endometriozis aynı tanıyı taşıyan kadınlarda bile çok farklı şekilde seyredebilir.
Bazı hastalarda temel problem ağrı iken bazı kadınlarda infertilite ön planda olabilir. Bazı hastalar ilaç tedavisinden fayda görürken bazı durumlarda cerrahi gerekebilir.
Bu nedenle tedavi planı;
birlikte değerlendirilerek oluşturulmalıdır.
Endometriozis; şiddetli adet ağrısı, kronik pelvik ağrı, cinsel ilişkide ağrı ve bazı kadınlarda doğurganlık sorunlarıyla ilişkili olabilen kronik bir hastalıktır. Erken değerlendirme ve kişiye özel tedavi, belirtilerin kontrol altına alınması ve yaşam kalitesinin korunması açısından önem taşır.
Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi amacı taşımaz, hekim muayenesinin ve kişiye özel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili tanı ve tedavi seçenekleri için mutlaka hekiminize başvurunuz.
Yenişehir, İşçiler Cd. No:126, 35170 Konak/İzmir
2026 – Doç. Dr. Müjde Canday